previous arrowprevious arrow
next arrownext arrow
Shadow
Slider

Gasthuiskerk, Lange Delft

De Gasthuiskerk aan de Lange Delft 94 was voor de oorlog door bebouwing aan het oog onttrokken, maar kon bij de verbreding van de Lange Delft na de oorlog aan drie kanten worden vrijgemaakt. De kerk is de oude kapel van het St.-Barbara-gasthuis. 

 

De St Barbara Kapel

De kerk is als St Barara Kapel (ook wel nederkerk genoemd) behorende bij het Gasthuis van de stad in 1493 gebouwd, vandaar de naam Gasthuiskerk. De kapel kreeg de heilige Barbara als beschermheilige. Waar tijdens de verwoesting van de binnenstad van Middelburg op 17 mei 1940 de abdij en andere historische kerken in vlammen opgingen, bleef de Gasthuiskerk gespaard. Daardoor is de Gasthuiskerk de oudste originele kerk van Middelburg. Het gebouw heeft in al die eeuwen verschillende gebruikers binnen haar muren gehad:

1492-1558 Rooms Katholieke.Kapel | 1558-1605 opslagplaats | 1605-1624 Engelse kerk | 1624-1799 Nederduitsch Gereformeerde.gemeente | 1799-1845 Rooms Katholieke kerk | 1845-1936 Christelijk Afgescheiden gemeente | 1936-nu Christelijke Gereformeerde kerk

 

1939 Gasthuiskerk, Lange Delft MiddelburgSynodevergadering in de Gasthuiskerk, 1939

Lange tijd was de kerk ook vrijwel onzichtbaar vanaf de straat omdat aan de voorkant van de kerk winkels en woonhuizen stonden en aan de zijkant proveniershuisjes tegen de kerk aangebouwd waren. Aan de buitenmuren zijn de sporen van deze aanbouw nog duidelijk te herkennen. Destijds bereikte men de voordeur van de kerk door een tussen de winkels gemaakte gewelfde gang, zoals we die nu bijvoorbeeld nog kennen in de Gistpoort en waarvan restanten in het halletje van de winkel naast de kerk te vinden zijn.

De achteringang van de kerk was oorspronkelijk via de deur van het koor omdat de huidige St. Barbaragang dateert uit het midden van de 20e eeuw. De kerk maakte tot het midden van de 19e eeuw onderdeel uit van een groot ziekenhuis- en verzorgingscomplex. Tussen de ziekenzaal en de kapel stond een gebouw voor de rechtbank (de vierschaar ) en de baaijerd (gevangenis). Dit gebouw is afgebroken waarna op deze plaats de huidige ontmoetingsruimte is gebouwd. Nadat het Gasthuis in 1867 werd gesloopt en de tegen de kapel gebouwde ondiepe huizenrij in 1962 verwijderd waren, kwam de kerk weer in het zicht te staan. Een tussen de huizenstaande poort met overwelfde gang heeft men herbouwd in het naastgelegen winkelpand Lange Delft 90. De deur tot de overwelfde gang, voorzien van laatgotisch rankenwerk en een bijgewerkt Mariabeeldje uit 1521, is nu als kerkdeur in gebruik.

 

Het St.-Barbara-gasthuis

Het St.-Barbara-gasthuis te Middelburg. Gesticht in 1308, waarschijnlijk door verscheidene broederschappen of gilden. Aanvankelijk heette het `Onser Vrouwenhus' of `Onser Vrouwen Hospitali', vanaf 1447 'St. Barbaragasthuis'. Met de invoering van de hervorming werd de naam ingekort tot 'Het Gasthus'. Het was een 'all purpose building' voor armen, zieken, passanten, proveniers (personen die tegen betaling levenslang onderhoud genoten), zwervers en wezen. Het stond op de hoek van de Lange Delft en de Nieuwstraat en bezat twee afvoerkanalen, die uitmondden in de Arne; de Burchvest en de Waterloop van de Houla tot de Gasthuiskerk, later de Geul.

De bevolking bestond gedeeltelijk uit rauwe klanten, die in de 'baaierd' huisden en op gezette tijden door de rakkers van de schout onderhanden werden genomen. In de loop van de 16e eeuw breidde het personeel zich uit. De mortaliteit, vooral wegens de pest, was onrustbarend groot, vooral bij vreemdelingen. In de 17e eeuw stootte het gasthuis taken af: gevangenen, 'simpelen' en pestlijders werden apart ondergebracht, al genoten zij nog gedeeltelijk onderstand van het gasthuis. Tijdens de jaren van grote economische bloei was de behoefte aan een gasthuis gering. In de loop van de 17e eeuw verarmde het gasthuis gaandeweg, terwijl het bestuur, vroeger bestaande uit eenvoudige gildebroeders, in deftige handen viel. Een pokkenepidemie, die vanuit het Gasthuis zijn verwoestende weg over Walcheren vond, leidde tot het besluit het oude gebouw door een nieuw te vervangen. In 1855, na een korte competentietwist wie het besluit zou nemen tot de bouw van een nieuw gasthuis: de gemeente of het regentencollege, werd met de bouw, aan het Noordbolwerk, begonnen. Maar dat is weer een ander verhaal link

Bronnen, noten en/of referenties:
http://www.gasthuiskerk.nl/ link

 

Website oudmiddelburg.nl. Brongegevens: Gids door Walcheren, gedrukt bij C.H.J. van Benthem Jutting te Middelburg. De Gids door Walcheren en Gids voor Middelburg, gedrukt bij J.C & W. Altorffer te Middelburg. Voorts is er gebruik gemaakt van "De monumenten van Middelburg" van W.S. Unger. Ontbrekende gegevens zijn verkregen uit websites en overige publicaties. Voor de juiste adressen hebben we gebruik gemaakt van het "Stratenregister Middelburg", een naslagsysteem betreffende de wijk-, straatnaam- en huisnummerwijzigingen in Middelburg samengesteld door het Gemeentearchief Middelburg in 1989.

Gebruik van foto's uit de Beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed | Historisch-topografische atlas 'Zelandia Illustrata' van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (KZGW) Beeldbank Zeeland | Archieven.nl | TU Delft Beeldbank | Rijksmuseum | Collectie glasnegatieven in beheer van Oud Middelburg. Alle foto's zijn aangepast en ingekleurd met de hand door Oud Middelburg. Het garandeert geenszins dat de ingekleurde afbeelding een nauwkeurige weergave is van de daadwerkelijke momentopname.

Auteursrecht
Op sommige op de site aanwezige creaties (vormgeving, beeldmateriaal en teksten) rust intellectueel eigendomsrecht. Wilt u gebruik maken van de publicaties zoals deze op de website worden getoond, met name het beeldmateriaal met brongegevens van de rechthebbenden, kopieer/link dan het webadres van de desbetreffende pagina. Gelieve de afbeeldingen en/of tekst niet geheel of gedeeltelijk te kopiëren, te reproduceren, te plakken of te fotokopiëren, screenshots te maken of te knippen. Hiermee schendt u onze rechten.