Oud Middelburg in Kleur
Munte Van Zeelandt 1580 - 1798

Zoals bekend, werd, na het vertrek van de Spanjolen, een stuk van de leeggekomen abdij voor de Munt uitgekozen en werd volgens decapitulatie geheel ontruimd. Alle Roomse geestelijken en zij, die van het platteland waren heen getogen, trokken vrij en vrank naar Antwerpen, alles met zich mee nemende behalve het ameublement van de bisschoppen en een deel der Archieven. Er is dan ook bij de jongste opgravingen geen enkel stuk van waarde gevonden. De Abdij kwam dus leeg en de Staten besloten een deel er van te gebruiken voor de Munt. Dit deel bestond uit het ten zuiden van het Abdijplein gelegen vierkante plein dat later het Muntplein zou worden en dat door vier overdekte wandelgangen, voor de lagere geestelijkheid bestemd, in Gotische stijl was omlijst. Een der uitgangen die op de Groenmarkt uitliep, noemde men kortweg «de Munt», een andere, naar het grote Middenhof voerende, werd doorgaans «het Muntpoortje» en de toegang er bij «het donkeremuntje» geheeten. (onder de Witte toren)

1840 Gezicht op de muntpoort onder de Witte toren, Abdij te Middelburg

1840 Gezicht op de muntpoort onder de Witte toren met de commissaris des Konings

   

Door de muntpoort, waarnevens vroeger een verhevenheid stond, onder het volk bekend als het, stenen schavot of schavot van duc D'Albe (Hertog van Alva), kwam men op het muntplein, eertijds omgeven door drie gewelfde op zuilen rustende open galerijen, doch in 1828 weggebroken, om een paardenstal wat meer licht te geven; een sloping niet gunstig getuigende voor de kunstzin en de ontwikkeling der toenmalige regering. Aan de westkant was de munt, waarvan de werkplaatsen waarschijnlijk behoorde tot de alleroudste metselwerken der stad, en vermoedelijk deel uitmaakte van een onderaardse kerk of kapel. 

Van de vier colonnades bleven er twee - zuid- en oostzijde - als gewone straat dienst doen. De beide andere voor de Munt bestemd, werden gedeeltelijk volgebouwd of anderszins voor het doel dienstbaar gemaakt. De westelijke gang grensde aan de achterwoning van de muntmeester, waarvan de voorzijde op de Groenmarkt uitkwam. In de hoek daarvan werd het giethuis dat verbinding met de Groenmarkt had, geplaatst. In dit vertrek, dat lager lag dan de begane grond, stond voor de restauratie der Abdijgebouw 1880 nog een zeer hoge schoorsteen met oven. Het publiek oudtijds betitelde die hoek vermoedelijk, vanwege de vuurgloed die ervan uitstraalde, met de fraaie naam van «de Hel» Tegen dit giethuis trof men in 1827 nog een stenen gebouw aan waarin de smeltovens; het had ramen die op het Muntplein uitkwam. 

   

In of tegen de noordelijke gang, die aan het Muntplein grensde, kwam een rij aan elkander sluitende kleine gebouwtjes te staan, zoals dit nog duidelijk op het plaatje van den Chronyk Almanach van 1781 te zien is. De als straat in gebruik genomen zuidelijke gang, waarin handel werd gedreven (Omschrijving der gebouwen in en om de Abdij van Middelburg, 9 Sept. 1593. Zel. Ill I, p 239) had toegang tot de kerk, zij kwam op de Groenmarkt uit en werd 's avonds door een fraai ijzeren hek gesloten.

De bijna daartegenover gelegen uitgang voerde langs een rij huisjes naar de hoofdpoort der Munt, die bijna tegenover de Korte Giststraat lag, een poort op het Koorkerkhof, die zeer vervallen tot afbraak bestemd, in 1877 op 's Rijks kosten in de oude vorm schier herbouwd werd, weder herinnerend aan de woelige dagen, toen die munte van Zeelandt werkelijk meermalen, de zenuw van den staat was. Aan weerszijden van de gerestaureerde poort ziet men aan de buitenzijde twee arduinstenen cartouches met toepasselijke opschriften. Zoals de toenmalige mode het mede bracht, waren ze in 't latijn uitgebeiteld en bijgevolg voor het merendeel der bevolking onverstaanbaar.Op den linkse steen leest men: NERVVS BELLI PECVNIA: Geld is de zenuw of de ziel van den oorlog. Op den andere: AVRO INSERVIRE NEPHAS: het goud te dienen is een zonde. Boven de poort: MVNTE VAN ZELANDT1580 terwijl de wapenschilden van Zeeland en Middelburg in zware ronde krans naast de kapitelen zijn aangebracht.

1880 Koorkerkhof te Middelburg. De Muntpoort

Door de poort naar de zuidelijke colonnade terugkerende, zag men in 1827 boven deze verschillende vertrekjes, de stempelsnijderswoning. De toegang daartoe lag aan den zijkant van het eerste huisje, dat naar de Muntpoort voerde, bijgevolg vlak tegenover de poort, die op de Groenmarkt uitkwam. Daar kondigde een beschilderd bord in de vorm van een halve cirkel het beroep van deze onmisbare ambtenaar aan. Jammer genoeg is dit merkwaardige uithangteken verloren gegaan.  De Chronyk Almanach geeft er deze beschrijving van: Op hetzelve ziet men in 't midden het wapen van Zeland, en de stad Middelburg, zijnde een Burg op de borst van een arend, aan weerszijden hangen de wapens der zes stemmende steden; nevens het wapen der provincie en leest men de gewone spreuk: LUCTOR ET EMERGO. Aan de zijde van het wapen der stad: AQVILA MOENiA PROTEGIT. Onder de wapens staat in groote vergulde letteren MVNTSNIJDER. Aan den voorgrond ziet men verschillende muntstempels en gereedschappen. Of dit uithangbord reeds van den beginne af is aangebracht geweest, valt niet meer te zeggen.

1900 De noordelijke vleugel van de kloostergang in de Abdij te Middelburg, tijdens de restauratie

1900 De noordelijke vleugel (uitwendig) van de kloostergang in de Abdij te Middelburg, tijdens de restauratie, met links midden de architect J.A. Frederiks

De stempelsnijderswoning lag dus, zoals gezegd boven de galerij aan de zuidzijde tegen de kerk aan. Op de drie tekeningen van J. Tuyter uit 1827, vóór de gehele afbraak van galerijen en muntgebouwen, ziet  men ondiepe vertrekjes door een lage gang gescheiden zodat het zich, daar achter bevindende grote kerkraam (zuidwand) zichtbaar bleef. Boven die kamertjes waren torenvormige dakvensters, drie in getal, met een puntige wit zandstenen knop versierd. Alle hadden leien daken, kleine ruiten en hoge smalle schoorstenen. De oostelijke gang daarentegen had slechts zolders door kleine vensters verlicht.   

Architect-Bouwmeester Frederiks kreeg in 1880 opdracht te herstellen wat in de loop der tijden was verminkt en vervallen. Na het omvangrijke herstel heeft Frederiks nauwgezet beschreven in welke toestand hij het klooster had aangetroffen. Toen in 1798 de munt werd stopgezet, bleven de ruimten rond de vroegere kloostergang eerst leeg, maar in 1826 werden de overkappingen helemaal weggebroken. Het aangrenzende gebouw, de indrukwekkende Kapittelzaal, was namelijk ingericht als stal en koetsierhuis ten dienste van de gouverneur der provincie en diens koetsier had last van de geringe breedte van de gang. Daarom werd tot afbraak besloten. Voor een groot deel van de stenen - de geprofileerde graden van de gewelven - had men echter geen emplooi, zodat ze in een kelder werden gesmeten. Frederiks vond ze terug en gebruikte ze bij de tientallen jaren durende restauratie, de abdij werd hersteld: een werkstuk van grote allure, dat het behoud van het kloostercomplex heeft betekend.

 

Bronnen, noten en/of referenties: 
Geraadpleegde lectuur - Bijgewerkt en aangevuld door Oud Middelburg
- Tijdschriftenbank Zeeland 
- Koninklijk Nederlands Genootschap Munt- en Penningkunde.
- De grafelijke munt van Zeeland, M.G.A. de Man

 

Brongegevens

Info met behulp van de Gids door Walcheren, gedrukt bij C.H.J. van Benthem Jutting te Middelburg. De Gids door Walcheren en Gids voor Middelburg, gedrukt bij J.C & W. Altorffer te Middelburg. Voorts is er gebruik gemaakt van "De monumenten van Middelburg" van W.S. Unger. Ontbrekende gegevens zijn verkregen uit websites en overige publicaties. Voor de juiste adressen hebben we gebruik gemaakt van het "Stratenregister Middelburg", een naslagsysteem betreffende de wijk-, straatnaam- en huisnummerwijzigingen in Middelburg samengesteld door het Gemeentearchief Middelburg in 1989.

Brongegevens foto's

Gebruik van foto's uit de Beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed | Historisch-topografische atlas 'Zelandia Illustrata' van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (KZGW) Beeldbank Zeeland | Archieven.nl | TU Delft Beeldbank | Rijksmuseum | Collectie glasnegatieven in beheer van Oud Middelburg. Veel foto's zijn aangepast en ingekleurd met de hand door Oud Middelburg. Het garandeert geenszins dat de ingekleurde afbeelding een nauwkeurige weergave is van de daadwerkelijke momentopname.

Auteursrecht

Op sommige op de site aanwezige creaties (vormgeving, beeldmateriaal en teksten) rust intellectueel eigendomsrecht. Wilt u gebruik maken van de publicaties zoals deze op de website worden getoond, met name het beeldmateriaal met brongegevens van de rechthebbenden, kopieer/link dan het webadres van de desbetreffende pagina. Gelieve de afbeeldingen en/of tekst niet geheel of gedeeltelijk te kopiëren, te reproduceren, te plakken of te fotokopiëren, screenshots te maken of te knippen. Hiermee schendt u ons en andermans rechten.